Τα «Κρητικά Χρονικά», πρωτοπόρο επιστημονικό περιοδικό που εξέδιδε από το 1947 στο Ηράκλειο ο Ανδρέας Γ. Καλοκαιρινός, υπήρξαν επί δεκαετίες ένας από τους βασικούς μοχλούς της κρητολογικής έρευνας. Στις σελίδες τους παρουσιάσθηκαν εκατοντάδες πρωτότυπα άρθρα και μελέτες αρχαιολογικού, ιστορικού, λαογραφικού και φιλολογικού ενδιαφέροντος, με επίκεντρο την ιστορία και τον πολιτισμό της Κρήτης από την αρχαιότητα ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Οι δεκατέσσερις πρώτοι τόμοι τους (Α΄ / 1947 - ΙΔ΄ / 1960) έχουν εδώ και πολλά χρόνια εξαντληθεί, χωρίς όμως το ενδιαφέρον των ερευνητών αλλά και ενός ευρύτερου κοινού για το περιεχόμενό τους να έχει ατονήσει. Για το λόγο αυτό η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών πρότεινε την ψηφιοποίησή τους, στο πλαίσιο του Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας», ώστε τα 405 άρθρα που περιλαμβάνονται στους δυσεύρετους αυτούς τόμους να συνεχίσουν να είναι προσιτά σε κάθε ενδιαφερόμενο μέσω του διαδικτύου. Στη παρούσα ενότητα συνόλων ανοικτών δεδομένων, παρουσιάζονται μερικά από τα αποτελέσματα υλοποίησης Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων της περιόδου 2000 – 2014 προς ενημέρωση και χρήση από ενδιαφερόμενους. - Για τη Δ/νση Πληροφορικής & Επικοινωνιών, Κων/νος Στραταριδάκης, PhD, Υπεύθυνος Διεύθυνσης και Συντονιστής Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων περιόδου 2000 – 2014. k.strataridakis@apdkritis.gov.gr
Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τομος Ζ'
Αρχείο CSV που περιέχει τον Τίτλο, την Περιγραφή, το Μορφότυπο και το URL για κάθε πόρο του συνόλου δεδομένων.
Η κρητική διάλεκτος συγγενεύει με το ιδίωμα της Πελοποννήσου και των Κυκλάδων, ενώ η κυπριακή ανήκει στο νοτιοανατολικό ιδίωμα μαζί με το σύμπλεγμα των Νοτίων Σποράδων. παρουσιάζει ωστόσο ορισμένα κοινά στοιχεία με τα ιδιώματα της Μικράς Ασίας, της Νότιας Ιταλίας και της Κρήτης. Οι ομοιότητες μεταξύ της κρητικής και της κυπριακής διαλέκτου εμφανίζονται πιο έντονες κατά τη μεσαιωνική περίοδο, οπότε και τα δύο νησιά βρίσκονταν υπό την κυριαρχία δυτικών δυνάμεων: των Βενετών και των Φράγκων. Ενδεχομένως μάλιστα να είχε πυκνώσει τότε και η επικοινωνία μεταξύ τους. Προκειμένου να διαπιστωθεί ο βαθμός σύγκλησης των δύο διαλέκτων παραλληλίζονται φωνητικά και μορφολογικά στοιχεία τους, με βάση τα λογοτεχνικά κείμενα της εποχής και άλλα γλωσσικά μνημεία.
Κρητικο-Κύπρια
Στο μινωικό επίνειο του Αμνισού ανακαλύφθηκε το ιερό του Δία Θενάτα. Κατά τις ανασκαφές ήρθαν στο φως δύο αετοί από πωρόλιθο του 6ου π.Χ. αιώνα σε βάθρα ιωνικού ρυθμού. Τα πρώιμα αυτά φανερώματα αρχαϊκής ιωνικής τέχνης στη Κρήτη μπορούν να αποδοθούν σε επίδραση δύο Κνωσίων αρχιτεκτόνων, του Χερσίφρονος και του Μεταγένη, που εργάστηκαν επί σειρά ετών στην Ιωνία, κατασκευάζοντας μάλιστα το Αρτεμίσιο της Εφέσου. Τα δύο γλυπτά στηρίζονταν πιθανότατα σε κίονες, που ήταν τοποθετημένοι ανατολικά του υπαίθριου βωμού του θεού. Ανάλογοι κίονες με αετούς υπήρχαν, σύμφωνα με τον Παυσανία, ανατολικά του υπαίθριου βωμού του Λυκαίου Διός στην Αρκαδία. Στις δύο περιοχές διαπιστώνεται και συνάφεια μύθων, εφόσον ο Δίας του Λυκαίου φέρει όλα τα χαρακτηριστικά του κρητικού νηπίου θεού της ευφορίας.
Επί τα ίχνη των Χερσίφρονος και Μεταγένους εν Αμνισώ.
Η κρητική παραλλαγή του Θανάτου του Διγενή, ολιγόστιχη, λυρική και δραματική, ενώνει άμεσα σε τεχνική το ακριτικό με το κλέφτικο τραγούδι. Τολμηρές εικόνες, που προέρχονται από σημασιολογικές μετατοπίσεις του όρου "γη" στους πρώτους στίχους, καθιστούν το ψυχορράγημα του Διγενή ανάλογο με εκείνο του Εσταυρωμένου. Στο παλαιότερο μοτίβο της ευκινησίας και της ταχύτητας του ήρωα προστίθεται ένα νέο, ισοδύναμο αλλά ασύμβατο, του υπερφυσικού του αναστήματος, που τον κάνει να πλησιάζει τους αντρειωμένους των πεζών παραδόσεων της Κρήτης. Η εικόνα του Χάρου, που τοξεύει κρυφά το Διγενή, παραδίδεται ως κατάληξη του επεισοδίου της πάλης Διγενή και Χάρου και σε άλλες παραλλαγές. Η χρονική ανακολουθία των γεγονότων οφείλεται σε επίδραση από εκτενέστερες κυπριακές παραλλαγές, όπου ο ετοιμοθάνατος Διγενής διηγείται αναδρομικά τα κατορθώματά του.
Η κρητική παραλλαγή του Θανάτου του Διγενή.
Παρουσιάζονται τα νέα αποκτήματα της συλλογής Γιαμαλάκη κατά το έτος 1953. Πρόκειται για χρυσά κοσμήματα, χάλκινα και πήλινα αρχαιολογικά ευρήματα και δώδεκα σφραγιδόλιθους, που ανάγονται χρονικά ανάμεσα στους μινωικούς και τους ρωμαϊκούς χρόνους. Προέρχονται από την Κνωσό, τον Μακρύτοιχο, τα Μάλια, την Πεδιάδα, τη Φαιστό, τη Γόρτυνα, το Απεσωκάρι και άλλες περιοχές της Μεσαράς, καθώς και από το Ρέθυμνο, την Αξό, το Άδελε, την Ιεράπετρα, το Ψυχρό και την Αθήνα.
Η Συλλογή Γιαμαλάκη κατά το 1953.
Ο Ζ΄ τόμος των Κρητικών Χρονικών αφιερώνεται στον "πρύτανη των Κρητών φιλολόγων" Ιωάννη Καλιτσουνάκη με την ευκαιρία του εορτασμού των εβδομήντα πέντε του χρόνων. Η αφιέρωση γίνεται από συναδέλφους, φίλους, μαθητές και συμπολίτες του, που συνεργάστηκαν με τον εκδότη και τη συντακτική επιτροπή του περιοδικού.
"Αφιέρωσις του τόμου"
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1953. Η δράση του επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη του Ιστορικού Μουσείου, την προαγωγή των κρητολογικών σπουδών, την προστασία μνημείων και την εξασφάλιση οικονομικών πόρων. Άρχισε η λειτουργία του Μουσείου, κυκλοφόρησε ο οδηγός και άλλο τουριστικό υλικό και εξασφαλίσθηκαν νέα αντικείμενα προς έκθεση. Εμπλουτίσθηκε η βιβλιοθήκη και το αρχείο εγγράφων και φωτογραφιών. Συνελέγησαν στοιχεία για την έκδοση ενός Τοπωνυμικού Λεξικού κι ενός καταλόγου των μνημείων του νησιού. Ελήφθη μέριμνα για την οικονομική ενίσχυση ιστορικών και λαογραφικών μελετών. Οργανώθηκε επιστημονικό μνημόσυνο του Στεφάνου Ξανθουδίδου. Καταβλήθηκαν προσπάθειες για την αποκατάσταση του θυρώματος του Μεγάρου Ιττάρ και του μωσαϊκού της Χερσονήσου. Η Εταιρία απώλεσε ορισμένα παλαιά μέλη και απέκτησε νέα.
Η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών.
Δημοσιεύεται μία διασκευή του βίου του αρχιεπισκόπου Κρήτης και μετέπειτα αγίου Ανδρέα του Ιεροσολυμίτου με βάση τον κώδικα αρ. 635 της μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους. Πρόκειται για έργο του Μακαρίου του Μακρή. Το χειρόγραφο ανάγεται χρονικά στο έτος 1422, οπότε ο Μακρής υπηρετούσε ως μοναχός στο Βατοπέδι. Ο διασκευαστής στηρίχθηκε στη βιογραφία του αγίου Ανδρέα, την οποία είχε συντάξει ο πατρίκιος και κυαίστωρ Νικήτας πιθανόν κατά το δεύτερο μισό του 10ου αιώνα. Αλλοιώνει, ωστόσο, ορισμένα πληροφοριακά στοιχεία του κειμένου, καθώς ολισθαίνει σε υπερβολές. Πρωτότυπος είναι μονάχα όταν αναφέρεται στα συγγραφικά έργα του αγίου.
Μακαρίου του Μακρή, Βίος του Αγίου Ανδρέου, αρχιεπισκόπου Κρήτης, του Ιεροσολυμίτου.
Ο Απόκοπος του Μπεργαδή είναι ένα από τα σημαντικά έργα της κρητικής λογοτεχνίας. Η αποκατάσταση του κειμένου παρουσιάζει, ωστόσο, αξιοσημείωτες δυσκολίες. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις των στίχων 12 (έτρεχα, ώστε και τζάκισε το σταύρωμα η μέρα), 117-118 (και το ταχύ την Κυριακήν την όψιν τους να νίβγουν / και σκολινά να βάνουσι, στην εκκλησιάν παγαίνουν), 125-126 (και αν προτιμεύγουν γέροντας μικροί και κοδεσπότες, / ωσάν επροτιμεύγοντα όντεν εζούμεν τότες), 291-292 (Εμάς είν' η πατρίδα μας οπού 'ναι το λογάρι / ως από φύσιν και λουτρού εγεύγοντα το ψάριν) και 301-302 (Ήτον αντίθετον σκαμνίν της βασιλειάς της Ρώμης, / και της αλαζονειάς αγγειόν και της διπλής της γνώμης), καθώς και ορισμένων ακόμα χωρίων, που εγείρουν ερμηνευτικά ζητήματα κι επιδέχονται διορθώσεις.
Ερμηνευτικά στον Απόκοπο του Μπεργαδή.
Παρουσίαση και ανάλυση 18 δανείων σλαβικής προέλευσης στη νεοελληνική, τα οποία εντοπίσθηκαν από τον ερευνητή στο γλωσσάριο των Θρακικών του Ψάλτη (1905), ως ενδεικτικά του φαινομένου που καταγράφηκε το 1895 από τον Gustav Meyer στη μελέτη Die slavischen, albanischen und rumänischen Lehnwörter des Neugriechischen. Το σύνολο των λέξεων προέρχεται από τη βόρεια νεοελληνική διάλεκτο των Σαράντα Εκκλησιών, και οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η επιρροή της βουλγαρικής στη νεοελληνική της περιοχής είναι υπολειμματική, και μηδαμινή σε σύγκριση με τον αριθμό των λέξεων της ελληνικής στη βουλγαρική γλώσσα, ιδίως στον τομέα του πολιτισμού.
Για τα σλαβικά δάνεια στη νεοελληνική
Κατά τις οικοδομικές εργασίες σε οικία στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου εντοπίστηκε τμήμα μίας ενεπίγραφης πλάκας από λευκό μάρμαρο, που μπορεί να χρονολογηθεί με βάση τον τύπο γραφής στα τέλη του 3ου ή τις αρχές του 2ου π.Χ. αιώνα. Προέρχεται πιθανότατα από την περιοχή της αρχαίας αγοράς. Περιλαμβάνει, ισχυρά ακρωτηριασμένο, το κείμενο μίας συνθήκης φιλίας και συμμαχίας κάποιου βασιλιά της Περγάμου, ενδεχομένως του Ευμένη Β΄, με την αρχαία πόλη Λατώ προς Καμάραν και τη γειτονική της Ολούντα. Η συμπλήρωση των απολεσθέντων χωρίων του κειμένου στηρίζεται στους καθιερωμένους τύπους και τη γλώσσα ανάλογων κρητικών συνθηκών, αλλά και σε ιστορικά κριτήρια.
Επιγραφαί εκ Κρήτης
Κατά την πορεία τους από την Κνωσό προς το άντρο και το ιερό του Δία, ένας Κρητικός, ένας Λακεδαιμόνιος κι ένας Αθηναίος συζητούν με αφορμή την ίδρυση μιας κρητικής πόλης. Ο διάλογος αποτελεί το θέμα των πλατωνικών Νόμων, όπου εμπεριέχονται παρατηρήσεις για τη σχέση ανάμεσα στις γεωφυσικές ιδιαιτερότητες της Κρήτης και τον βίο των κατοίκων της. Ορισμένοι κρητικοί ιδιωτικοί και δημόσιοι θεσμοί ερμηνεύονται με βάση το κρητικό τοπίο. Η νέα πόλη ενδείκνυται να ιδρυθεί σε περιοχή όπου δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για να εξελιχθεί σε εμπορική και ναυτική δύναμη, ώστε να αποφευχθεί η ηθική διαφθορά των πολιτών. Οι ανθρωπογεωγραφικές απόψεις του Πλάτωνα αφορμώνται από την ιδέα περί ενότητας ανθρώπου και φύσης, που έχει τις ρίζες της στην ιπποκρατική σκέψη.
Πλάτων και Κρήτη, εν κεφάλαιον αρχαίας ελληνικής ανθρωπογεωγραφίας.
Παρουσιάζεται η διεθνής συγκυρία που επηρέασε την κρητική επανάσταση των ετών 1866-1869. Οι Ρώσοι πανσλαβιστές είχαν επικεντρωθεί στην προστασία των αλύτρωτων σλαβικών λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στην αναζήτηση διεξόδου προς το Αιγαίο. Η Γαλλία, μολονότι επεδίωκε να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στην ανατολική Μεσόγειο, είχε απορροφηθεί από την προσπάθεια να αντισταθμίσει την υπέρμετρη ενίσχυση της θέσης της Πρωσίας. Η Αγγλία, προκειμένου να διασφαλίσει την οδό προς το αποικιακό της κράτος στις Ινδίες, επέμενε στη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η τελευταία συναίνεσε σε παραχωρήσεις προς τους Κρητικούς με τον "οργανικό νόμο της Κρήτης του έτους 1868", ο οποίος ωστόσο δεν εφαρμόστηκε. Η κυβέρνηση της Ελλάδας εξασφάλισε συμμαχία με το ημιανεξάρτητο κράτος της Σερβίας, αλλά χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Λόγος επί τη επετείω της ολοκαυτώσεως της μονής του Αρκαδίου και των υπερασπιστών της εν Ρεθύμνω τη 7 Νοεμβρίου 1951
Λόγος επί τη επετείω της ολοκαυτώσεως της μονής του Αρκαδίου και των υπερασπιστών της εν Ρεθύμνω τη
Κατά τις αναφορές τους στην Κρήτη (Creta, Crete), οι Λατίνοι ποιητές και πεζογράφοι επικεντρώνονται στα ακόλουθα θεματικά πεδία: στο όνομα του νησιού, στο χαρακτηρισμό του ως "εκατόμπολις", στη σχέση του με τον Δία, στα χαρακτηριστικά του Kρητικού πελάγους, του κρασιού, των σκυλιών, των χορών, του μέτρου και της μουσικής, των νόμων, του ταύρου, του Μινώταυρου και του Λαβύρινθου. κι ακόμα στην ονομασία των κατοίκων, στον πόλεμο με τους Ρωμαίους, στην Κρήτη ως ρωμαϊκή επαρχία, στην επωνυμία Creticus και στην εικόνα που μεταφέρει για τους Κρήτες ο Επιμενίδης. Παρατίθενται τα σχετικά αποσπάσματα των λατινικών κειμένων.
Η Κρήτη και οι Λατίνοι συγγραφείς.
Η λέξη "Λούμα" και παράγωγά της απαντώνται ως τοπωνύμια στην Κρήτη, την Κύπρο, την Κάρπαθο και άλλες περιοχές. Από την αρχική της σημασία, του αποτελέσματος της λούσεως, που είχε την εποχή του Βυζαντίου, εξελίχθηκε εννοιολογικά και κατέληξε να σημαίνει τον βαλτώδη και υγρό τόπο στην κρητική διάλεκτο. Αντίστοιχα η λέξη "λουματέας", που απαντάται στον Σαχλίκη, δηλώνει τον τόπο που βρίθει από "λούματα", που είναι δηλαδή λασπώδης. Η σχεδόν ταυτόσημη και γλωσσικά ανάλογη λέξη "Ρούμα", η οποία επίσης απαντάται ως τοπωνύμιο ή συνθετικό τοπωνυμίων στην Κρήτη, σημαίνει το ποτάμι ή το ρυάκι. Παράγεται ετυμολογικά από τη λέξη ρεύμα (ρεύμα> ρέμα > ρόμα > ρούμα).
Τοπωνυμικά της Κρήτης
Με σιγίλιο που εξέδωσε ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Άνθιμος Δ΄ τον Ιανουάριο του 1852 η μονή Μυριοκεφάλων αποσπάστηκε από τη μονή Ρουστίκων και ανακηρύχθηκε σε σταυροπηγιακή. Το περγαμηνό αυτό έγγραφο, το οποίο φέρει μολύβδινη βούλα του Ανθίμου, εντοπίστηκε στη μονή Μυριοκεφάλων. Περιγράφεται, δημοσιεύεται και συνοδεύεται από σύντομα σχόλια.
Πατριαρχικόν εν μεμβράναις σιγίλλιον της εν Ρεθύμνω Ι. Μονής Μυριοκεφάλου
Εξέταση της ιστορίας των εκδόσεων Βόννης των Βυζαντινών χρονογράφων, οι οποίες ξεκίνησαν με πρωτοβουλία του B.G. Niebuhr σε συνεργασία με τον εκδότη της Βόννης Weber το 1827. Η εργασία στηρίζεται σε αρχειακό υλικό από την Ακαδημία Επιστημών του Βερολίνου. Συμπεραίνεται ότι οι εκδόσεις δεν ανταποκρίθηκαν στις αρχικές προσδοκίες, εξαιτίας της αναχρονιστικής προσέγγισης που υιοθετήθηκε εξαρχής, καθώς και άλλων λανθασμένων υπολογισμών του εκδότη και της Ακαδημίας. Η τελευταία ανέλαβε την επιστημονική επιμέλεια του εγχειρήματος μετά το θάνατο του Niebuhr to 1831. Τα προβλήματα οξύνθηκαν και από τη μείωση του ενδιαφέροντος για τη βυζαντινή ιστορία που σημειώθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του 1820.
Οι εκδόσεις της Βόννης και η Ακαδημία του Βερολίνου.
Κατάλογος με τις ονομασίες 57 φυτών όπως ακούγονται στην κρητική διάλεκτο, συλλογή των οποίων έγινε στα Ανώγεια, το Ασκύφου, τη Βιάννο, τις Βρύσες και το Ηράκλειο τον Οκτώβριο του 1938. Προτείνεται η χρήση του καταλόγου ως πηγή από τους συντάκτες μελλοντικού λεξικού της κρητικής διαλέκτου.
Κρητικές ονομασίες φυτών
Δημοσιεύεται η εγκύκλιος που απηύθυνε η Επιτροπή Εορτασμού της 75ετηρίδος του Ιωάννη Καλιτσουνάκη στους φίλους και τους μαθητές του, προκειμένου να τους ενημερώσει για την αφιέρωση του Ζ΄ τόμου των Κρητικών Χρονικών στον συγκεκριμένο καθηγητή και ακαδημαϊκό και να τους παροτρύνει ώστε να συνεισφέρουν επιστημονικά με μελέτες που θα εστιάζονται κυρίως στην κρητική ιστορία, αρχαιολογία και φιλολογία. Η επιτροπή αποτελείται από τον επίσκοπο Λάμπης και Σφακίων Ευμένιο, τον Ν. Β. Τωμαδάκη, τον Ε. Κριαρά, τον Μ. Ι. Μανούσακα, τον Ν. Ε. Πλάτωνα και τον Γ. Κ. Σπυριδάκη.
'Εγκύκλιος Επιτροπής εορτασμού 75ετηρίδος Ιωάννου Καλιτσουνάκη'
Σε χειρόγραφο του δευτέρου μισού του 18ου αιώνα, που εντοπίστηκε στη Βενετία, σώζεται μία ανέκδοτη παραλλαγή της "Ιστορίας του Πτωχολέοντος". Άλλες παραλλαγές του ίδιου κειμένου εμπεριέχονται σε κώδικες του Παρισιού, της Βιέννης, της Βυτίνης και της Νάπολης. Το έργο ανήκει στην κατηγορία των ηθικοδιδακτικών στιχουργημάτων. Παρουσιάζει τις περιπέτειες ενός πλούσιου γέροντα που πτώχευσε, πουλήθηκε ως σκλάβος στον βασιλιά και απέδειξε την ικανότητά του να διαγιγνώσκει τη φύση αλόγων, πολύτιμων λίθων και ανθρώπων, επιτυγχάνοντας έτσι την απελευθέρωσή του. Οι παραλλαγές παρουσιάζουν αποκλίσεις ως προς το περιεχόμενο, τον τίτλο και τη γλώσσα. Ο άγνωστος στιχουργός διασκευάζει τον ανατολικό μύθο του "Σοφού περιηγητή και του νόθου σουλτάνου", χωρίς ωστόσο να τον προσαρμόζει πλήρως στην ελληνική πραγματικότητα. Η νέα παραλλαγή δημοσιεύεται με σύντομα σχόλια.
Ιστορία του Πτωχολέοντος.
Το στιχούργημα Συναξάριον των ευγενικών γυναικών και τιμιωτάτων αρχοντισσών παραδίδεται από έναν κώδικα του 16ου αιώνα, που φυλάσσεται στο Collegio Greco της Ρώμης. Εκδόθηκε το 1905 από τον Κάρολο Krumbacher, ο οποίος επιχείρησε να αποκαταστήσει κριτικά το κείμενο. Ορισμένα χωρία του, ωστόσο, επιδέχονται διορθώσεις και καλύτερες αναγνώσεις. Το έργο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τη γλωσσική του μορφή. Πρόκειται για τη δημώδη ελληνική του 16ου αιώνα, με τύπους και παροιμιώδεις φράσεις που προδίδουν την αρχική κρητική προέλευσή του. Ακολουθώντας την ποιητική παράδοση του Στέφανου Σαχλίκη, ο ανώνυμος ποιητής του Συναξαρίου παρουσιάζει με αθυροστομία τις συνήθειες των γυναικών και το πολιτισμικό πλαίσιο της εποχής.
Περί το στιχούργημα Συναξάριον των ευγενικών γυναικών και τιμιωτάτων αρχοντισσών.
Περιλαμβάνει το σύνολο των άρθρων του Τόμου Ζ' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου Ζ'
Παρουσίαση ενός φύλλου σε περγαμηνή που βρέθηκε σε κώδικα του Κρατικού Αρχείου της Γένοβας. Βάσει συγκριτικής ανάλυσης προτείνεται ότι πρόκειται για τμήμα του Λεξικού του Κυρίλλου. Το κείμενο της περγαμηνής παρουσιάζει ορισμένες διαφορές από τη Συναγωγή λέξεων χρησίμων (Σ) σχετικά με τα λήμματα που συμπεριλαμβάνονται και τη σειρά εμφάνισής τους, ενώ μερικές παρανοήσεις υποδεικνύουν ότι ο γραφέας δεν κατανοούσε πλήρως το πρωτότυπο. Οι προσθήκες αποκλείουν την πιθανότητα να δούλευε ο γραφέας βάσει ενός και μόνου πρωτοτύπου όμοιου με την Σ. Οι αρχικές προσπάθειες του ερευνητή για την εξακρίβωση της προέλευσης της περγαμηνής απέβησαν άκαρπες.
Αποσπάσματα ενός ως τώρα άγνωστου Λεξικού του Κυρίλλου
Στοιχεία σχετικά με τη ζωή του Εργοτέλη, του πρώτου αθλητή κρητικής καταγωγής που έγινε περιοδονίκης, αν και στις νίκες στέφθηκε ως πολίτης της Ιμέρας. Επιγραφή σε χαλκό που βρέθηκε στην Ολυμπία προ του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ταυτίστηκε ως σημαντικό μέρος του επιγράμματος που είδε ο Παυσανίας κάτω από το άγαλμα του Εργοτέλη. Βάσει του ευρήματος προτείνεται αποκατάσταση ολόκληρου του τετράστιχου επιγράμματος, που απαριθμεί τις νίκες του αθλητή. Οι λόγοι που ανάγκασαν τον Εργοτέλη να εγκαταλείψει την Κνωσό μάς είναι γνωστοί από τον Πίνδαρο, αλλά καμία αναφορά στη γενέτειρά του δεν γίνεται στο επίγραμμα, το οποίο τονίζει πως θετή του πατρίδα ήταν η Ιμέρα.
Ένας Κρητικός Περιοδονίκης.
Στην ομάδα β των χειρογράφων που παραδίδουν τον πρώτο ύμνο του Συνεσίου του Κυρηναίου, υπάρχει πριν από τη λέξη "γένος" του στίχου 292 η σημείωση "άλιμα" ή "άλημα" ή "άλμα". Η λέξη αυτή δεν ανήκει στο πρωτότυπο και δεν υποστηρίζεται από το μέτρο. Πρόκειται κατά πάσα πιθανότητα για μεταγενέστερη προσθήκη ενός αντιγραφέα, που θέλησε με τον συγκεκριμένο τρόπο να δηλώσει ότι το αρχέτυπο παρουσίαζε στο δεύτερο μέρος του στίχου πρόβλημα στην ανάγνωση, επειδή ένας λεκές ("άλειμμα") είχε λερώσει το χαρτί. Για την αποκατάσταση του χωρίου ενδεχομένως χρησιμοποιήθηκαν άλλοι χειρόγραφοι μάρτυρες του κειμένου.
Ad Sunesii H. 1. 292 adnotatiuncula
Παρουσίαση έγγραφου τεκμηρίου σχετικού με τη ζωή του Calixtus Ottomanus, γιου του Μυράτ Β', που οδηγήθηκε από την Αδριανούπολη και βαφτίσθηκε Χριστιανός από τον Ενετοκρητικό ιππότη Giovanni Torcello. Αφιέρωση σε εσώφυλλο ενός αρχέτυπου του Tractatus de Moribus, έργου του Γρηγοριανού μοναχού Γεωργίου, το οποίο ανήκει στη Βιβλιοθήκη Schedel, αποκαλύπτει ότι το 1487 ο Calixtus βρισκόταν στη Νυρεμβέργη. Το εύρημα ταιριάζει με τη χρονολογία παραμονής του βασιλιά Μαξιμιλιανού στην ίδια πόλη. Πιστεύεται ότι το αρχέτυπο δωρίθηκε στον Calixtus από τον Hartmann Schedel, ο οποίος υπηρετούσε ως ιατρός και δημοτικός σύμβουλος της Νυρεμβέργης.
Για τη ζωή του Calixtus Ottomanus (Bajezid Osman).
Στο χωριό Σούγια, στα όρια των επαρχιών Σελίνου και Σφακίων, ανακαλύφθηκε βασιλική, η οποία μπορεί να τοποθετηθεί χρονικά στα μέσα ή το δεύτερο μισό του 6ου μ.Χ. αιώνα. Το δάπεδο του μεσαίου κλίτους και του νάρθηκα είναι καλυμμένο με αξιόλογες ψηφιδωτές γεωμετρικές και ζωικές αναπαραστάσεις. Το μνημείο θα πρέπει να είχε υποστεί εκτεταμένες φθορές ήδη στον 7ο αιώνα. Η κατάσταση διατήρησής του επιδεινώθηκε κατά τις εργασίες ανέγερσης νεότερου ναού πάνω στα θεμέλιά του μετά την πρόσφατη ανεύρεσή του. Παρουσιάζονται αναλυτικά η αρχιτεκτονική δομή και ο διάκοσμος της βασιλικής, καθώς και τα τεχνοτροπικά κριτήρια με βάση τα οποία έγινε η χρονολόγηση.
Η παλαιοχριστιανική βασιλική της Συίας.
Προτείνονται καλύτερες αναγνώσεις ορισμένων αρχαίων ελληνικών επιγραμμάτων που εμπεριέχονται σε αρχαιολογικά ευρήματα της Κρήτης, με βάση τη λεπτομερή ανάλυση της γλώσσας, του ύφους και του περιεχομένου τους. Σε ένα από τα επιγράμματα αυτά διακρίνεται και η επίδραση του Σιμωνίδη. Παράλληλα παρουσιάζονται κριτικά οι απόπειρες των παλαιότερων μελετητών για την αποκατάσταση των ίδιων κειμένων, με ιδιαίτερη έμφαση στις λύσεις που υιοθέτησε η Margherita Guarducci στην έκδοση του συνόλου των κρητικών επιγραφών (Corpus Inscriptionum Creticarum), αλλά και σε διορθώσεις που έγιναν από άλλους μελετητές, όπως ο Adolf Wilhelm και ο Werner Peek.
Κρητικά
Πρότυπα έργων της κρητικής λογοτεχνίας έχουν εντοπιστεί στην ευρωπαϊκή - ιταλική κυρίως - λογοτεχνική παραγωγή του όψιμου Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Ωστόσο, οι υποθέσεις που αντλήθηκαν από τη Δύση μεταφέρθηκαν στο κρητικό ιδίωμα και γονιμοποιήθηκαν από τη βυζαντινή δημοτική παράδοση. Έτσι τα κείμενα απομακρύνθηκαν από την εκζήτηση και τον αριστοκρατισμό των πηγών τους και προσέλαβαν λαϊκότροπο χαρακτήρα. Ο Ερωτόκριτος, για παράδειγμα, παρά το γαλλικό μεσαιωνικό και το ιταλικό αναγεννησιακό του πρότυπο, αναδύει την ατμόσφαιρα των υστεροβυζαντινών μυθιστορημάτων και άλλων ποιητικών έργων της ίδιας περίπου περιόδου, ενώ ταυτόχρονα προσεγγίζει στον ελληνικό λαϊκό πνευματικό κόσμο. Αντίστοιχα, ένα μεγάλο μέρος της κρητικής λογοτεχνίας εμπνέεται, ως προς τα θέματα, τη γλώσσα και την αντίληψη του κόσμου, από τα λογοτεχνικά δημιουργήματα του μεσαιωνικού ελληνισμού.
Ο λαϊκότροπος χαρακτήρας της κρητικής λογοτεχνίας, οι λογοτεχνίες της Αναγέννησης και η βυζαντινή δημοτική παράδοση
Ο λαϊκότροπος χαρακτήρας της κρητικής λογοτεχνίας, οι λογοτεχνίες της Αναγέννησης και η βυζαντινή δη
Τρία από τα σημαντικότερα έργα της κρητικής λογοτεχνίας, ο Ερωτόκριτος, η Θυσία του Αβραάμ και η Βοσκοπούλα, εξακολουθούσαν να είναι δημοφιλή στο χωριό Απεράθου Νάξου στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Κάποιοι από τους κατοίκους διέθεταν αντίτυπα λαϊκών βενετικών ή αθηναϊκών εκδόσεων, τα οποία συνήθιζαν να διαβάζουν σε ομαδικές συγκεντρώσεις. Πολλοί ήταν εκείνοι που γνώριζαν τα κείμενα από μνήμης και απήγγελλαν ή τραγουδούσαν μικρά ή μεγάλα αποσπάσματα. Τα τρία έργα πέρασαν στην προφορική λαϊκή παράδοση λίγο ως πολύ παραλλαγμένα. Συντμήσεις, χάσματα, μεταθέσεις, συμφυρμοί των στίχων, αλλά και μεταβολές στις λέξεις, το νόημα και την υπόθεση, μπορούσαν να προκληθούν από την ατελή απομνημόνευση, την τάση του λαού για διόρθωση και την προσπάθειά του να προσαρμόσει τα κείμενα στη δική του νοοτροπία.
Τρία έργα της κρητικής λογοτεχνίας εν Απεράθου-Νάξου.
Στη βιβλιοθήκη του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης περιήλθαν οκτώ έγγραφα της οικογένειας Βουρδουμπά από τη Χώρα Σφακίων. Καλύπτουν την περίοδο 1799-1832. Αφορούν τα ακόλουθα θέματα: τον διορισμό του Σήφη Μπουρδουμπάκη ως καπετάνιου της Χώρας Σφακίων· τη συμφιλίωση του Στρατή και του Ρούσου Μπουρδουμπάκη με την οικογένεια Φουράκη· την απαλλαγή τους από τις ευθύνες για το φόνο του Γιώργη Φουράκη· την πώληση της περιουσίας του ανυπότακτου Γιώργη Γλινιά στον Σήφη Μπουρδουμπά· τη ρύθμιση οικονομικών διαφορών μεταξύ των κατοίκων της Χώρας Σφακίων και ιδιώτη· μια εισφορά στο Δημόσιο Ταμείο· τις εμπορικές συναλλαγές του Πώλου Μπεχλιβανάκη με τον Χατζή-Στρατή Μπουρδουμπάκη· τις περιπέτειες της φυγής του τελευταίου από τα Σφακιά. Στην εισαγωγή, που προτάσσεται της έκδοσης των εγγράφων, βιογραφούνται ορισμένα εξέχοντα μέλη της οικογένειας.
Ανέκδοτα έγγραφα εκ Σφακίων (1799-1832)
Ο εκδότης και η συντακτική επιτροπή των Κρητικών Χρονικών προλογίζουν τον τόμο που αφιερώνεται στον Ιωάννη Καλιτσουνάκη. Εκφράζουν τη χαρά τους τόσο για την δημοσίευση σημαντικών κρητολογικών μελετών των μαθητών και φίλων του διαπρεπούς Κρητικού φιλολόγου, όσο και για την τιμή που είναι σε θέση να του αποτίσουν για την επιστημονική του προσφορά.
'Σημείωμα Συντακτικής Επιτροπής'
Προτείνονται καλύτερες αναγνώσεις των ακόλουθων χωρίων: Λουκιανός Θεών Διάλογοι 4, 1· Διόδωρος ΙΑ΄, 40.1 και ΙΗ΄, 11.3· Αριστείδης, τόμ. Β΄, σελ. 665, 13· Δίων Χρυσόστομος Η΄, 27· Σχόλια εις Οδύσσεια α. 346· Διογένης Λαέρτιος 7,130· Νικήτας πρεσβύτερος Βίος Ανδρέα του Σαλού τόμ. 111, 813.818· Λέων Διάκονος σελ. 135, 24 Bonn· Γεώργιος Φραντζής σελ. 284, 20 Bonn.
Varia ad Varios.
Ο Ιωάννης Καλιτσουνάκης γεννήθηκε το 1878 στα Χανιά. Έκανε τις βασικές του σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού Πανεπιστημίου και μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία. Δίδαξε βυζαντινή και νεοελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Παρέδωσε επίσης μαθήματα ελληνικών στον βασιλόπαιδα Αλέξανδρο. Κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο περιορίστηκε σε στρατόπεδο πολιτικών αιχμαλώτων. Υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της Ακαδημίας Αθηνών και της Εταιρείας Κρητικών Σπουδών και πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου των Βιβλιοθηκών της Ελλάδας. Εξυπηρέτησε πολιτικά την Ελλάδα στο εξωτερικό. Χαίρει της εκτίμησης και της φιλίας διαπρεπών Ελλήνων και ξένων επιστημόνων. Διακρίνεται για την ποικιλία των ενδιαφερόντων του και την γραμματική και φιλοσοφική του κατάρτιση, όπως αποδεικνύεται από τον πλούτο της βιβλιοθήκης του και τα δημοσιεύματά του.
Ιωάννης Καλιτσουνάκης. Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Τακτικόν μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Επίτιμος καθηγητής του εν Βερολίνω Ελευθέρου Πανεπιστημίου. Βιογραφικόν σημείωμα
Ιωάννης Καλιτσουνάκης. Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Τακτικόν μέλος της Ακαδημίας Αθη
Μελετώνται τρία αρχαία ελληνικά επιγράμματα που βρέθηκαν σε ταφικά μνημεία της Όστιας στη Ρώμη και προτείνονται λύσεις για την αποκατάσταση χωρίων τους που σώζονται ελλιπή. Ελέγχεται η υπόθεση να απηχούν τα επιγράμματα αυτά ιδέες του Πυθαγόρα, όπως είχε υποστηριχθεί παλαιότερα από την Margherita Guarducci, και υποδεικνύονται ορισμένες διαφορετικές πηγές έμπνευσης των ανώνυμων συντακτών, μεταξύ των οποίων και τα έπη του Ομήρου.
12. Sopra alcune epigrafi metriche di ostia
Στον κώδικα 254 του Αγιοταφιτικού Μετοχίου Κωνσταντινουπόλεως συμπεριλαμβάνονται σαράντα πέντε ομιλίες του Νεκταρίου Ιεροσολύμων. Πρόκειται για την πληρέστερη και πιο αξιόλογη συλλογή των εκκλησιαστικών διδαχών και των λόγων του, η οποία καταρτίστηκε πιθανότητα με τη φροντίδα του διαδόχου του Δοσιθέου στα τέλη του 17ου αιώνα. Εξετάζονται οι συνθήκες αντιγραφής και η ιστορία του χειρογράφου. Παρατίθεται κατάλογος των ομιλιών, με σημειώσεις για τον τόπο και τον χρόνο συγγραφής κι εκφώνησής τους, τις τυχόν εκδόσεις τους και τη χειρόγραφή τους παράδοση. Σταχυολογούνται οι σημαντικότερες πληροφορίες που εμπεριέχουν σχετικά με πρόσωπα και γεγονότα της εποχής. Ο χαρακτήρας και η αξία της συλλογής εκτιμώνται συνολικά. Ο Νεκτάριος αναδεικνύεται έτσι σε έναν από τους σημαντικότερους ορθόδοξους ιεροκήρυκες του 17ου αιώνα.
Αι ομιλίαι του Νεκταρίου Ιεροσολύμων.
Νέα ανάγνωση του Posidippus Anth. Pal. XII.98, με σκοπό να αποσαφηνίσει το συγκεκριμένο επίγραμμα. Κρίσιμης σημασίας είναι η ερμηνεία της φράσης δήσας επ’ ακάνθαις, που οδηγεί στην εξής απόδοση: «ο έρωτάς, με το να δένει τον τζίτζικα των Μουσών στα αγκάθια, προσπαθεί να τον μετατρέψει σε ‘ακάνθιο τέττιγα’, δηλ. σιωπηλό τζίτζικα». Προβληματικό επίσης είναι το συμπέρασμα που βγαίνει από το επίγραμμα: ο ποιητής νικά τον Έρωτα ή υποκύπτει σε αυτόν; Παρουσιάζονται επιχειρήματα υπέρ της πρώτης ερμηνείας.
25. Posidippus Ant. Palatina XII. 98
Η μορφολογική και σημασιολογική απόσταση του ρήματος ζυγώνω, με τη σημασία "πλησιάζω" της κοινής νέας ελληνικής, από το ρήμα ζιγώνω-ζιγώχνω, με τη σημασία "αποδιώκω" ή "καταδιώκω" της νεότερης κρητικής διαλέκτου, καθιστούν πιθανή την προέλευση του διαλεκτικού τύπου από το συνώνυμο διώκω-διώχνω. Αντίστοιχα το σύνθετο αποζιγώνω προέρχεται πιθανότατα από το αρχαίο αποδιώκω. Ο κρητικός διαλεκτικός τύπος όντιμος δεν πρέπει να σχετίζεται με το έτοιμος-ότοιμος, αλλά με το ότι μη ή ότε μη, που είναι παράλληλο και συνώνυμο με το ει μη, δηλαδή "εκτός, παρά (μόνο)", το οποίο κατέληξε να σημαίνει απλώς "αλλά". Ο επιρρηματικός τύπος ομπανέ, που χρησιμοποιείται στην Κρήτη με τη σημασία "αυτό το βράδυ", παράγεται από τη φράση όπου αν έ(νι), δηλαδή "όπου νά 'ναι", "εντός ολίγου", "όσον ούπω".
Ετυμολογικά της κρητικής διαλέκτου
Eξέταση των δυο ομάδων χειρόγραφων του Paris et Vienne και της επίδρασής τους στον Ερωτόκριτο. Η Ομάδα Α' αποτελείται από μόλις πέντε γαλλικά χειρόγραφα, ενώ η Ομάδα Β' από όλο το υπόλοιπο υλικό, συμπεριλαμβανομένων και των ιταλικών μεταφράσεων. Η συγκριτική εξέτασή τους σε αντιπαραβολή με το ελληνικό κείμενο οδηγεί στο εξής συμπέρασμα: αν ο ποιητής του Ερωτοκρίτου χρησιμοποίησε μόνο όσες διασκευές του Paris et Vienne μάς είναι γνωστές, τότε το ποίημα πρέπει είναι προϊόν σύγκρισης και ταυτόχρονου χειρισμού δυο προτύπων, ενός γαλλικού και ενός ιταλικού. Αν, όμως, χρησιμοποιήθηκε μονάχα ένα πρότυπο, είναι σχεδόν σίγουρο ότι πρόκειται για κάποιο άγνωστο σε μας χειρόγραφο μιας ιταλικής διασκευής που βρίσκεται ανάμεσα στις ομάδες Α' και Β'.
Γαλλικά και ιταλικά στοιχεία στον Ερωτόκριτο.
Η κρητική τραγωδία Ζήνων βασίζεται στο ομώνυμο λατινικό δράμα του Άγγλου ιησουίτη Joseph Simons. Από τη συστηματική παραβολή των δύο κειμένων διαπιστώνεται ότι ο ανώνυμος κρητικός ποιητής ακολούθησε πιστά το πρότυπό του ως προς το γενικό διάγραμμα της υπόθεσης, τις λεπτομέρειες της σκηνικής διάρθρωσης, την ανάπτυξη των ιδεών των ηρώων και την παρουσίαση των συναισθηματικών τους καταστάσεων. Προκειμένου, ωστόσο, να ανταποκριθεί στις πνευματικές απαιτήσεις και τις δεκτικές ικανότητες του κοινού του, αναγκάστηκε να θυσιάσει ορισμένα κλασικά στοιχεία της λόγιας παράδοσης, να παραλείψει δυσνόητες για τους συγχρόνους του μυθολογικές αναφορές και να εμπλουτίσει το σύνθεμά του με τον επιγραμματικό και παροιμιακό τόνο της λαϊκής γλώσσας και διανόησης, εισάγοντας εκφράσεις που απαντώνται σε δημώδη άσματα και σε άλλα έργα της κρητικής λογοτεχνίας.
Λαϊκά στοιχεία εν τω Ζήνωνι.
Σε χαρακτικό του βενετού χαρτογράφου Marco Boschini του 17ου αιώνα απεικονίζεται το κρητικό Κακόν Όρος, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στην αρχαία πόλη Αμνισό και στο σημερινό χωριό Γούρνες. Σε αρχειακές και βιβλιακές πηγές, καθώς και στη νεότερη βιβλιογραφία, μαρτυρούνται επίσης τα ακόλουθα παράλληλα τοπωνύμια: Καλόν Όρος στην Κρήτη, στην Αλάγια της Παμφυλίας, σε περιοχή πλησιόχωρη της Προποντίδας και στην Τραπεζούντα· Μεγανόρος στη Λευκάδα· Μαρκυνόρος και Σπαρτόνορος στη δυτική Στερεά Ελλάδα.
Το Κακόν Όρος της Κρήτης και τα παράλληλα τοπωνύμια αυτού.
Κατά το 1953 συνεχίστηκαν οι εργασίες για την αποκατάσταση του Μουσείου Ηρακλείου και την έκθεση του μουσείου Ρεθύμνης και των συλλογών Νεαπόλεως, Αγίου Νικολάου και Ιεράπετρας. Προχώρησαν τα έργα συντήρησης στην Κνωσό, τη Φαιστό και τα μέγαρα Βαθυπέτρου και Τυλίσου. Επιχειρήθηκε η διάσωση σημαντικών μεσαιωνικών μνημείων του Ηρακλείου, των Χανίων και του Ρεθύμνου. Έργα στερέωσης έγιναν στην Παναγία Λαμπινή, στον Άη-Κυρ-Γιάννη, στο αναβρυτήριο Χερσονήσου και στην Έπαυλη του Διονύσου. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στις περιοχές Βαθυπέτρου, Σητείας, Πισκοκεφάλου, Πραισού, Κριτσάς, Μοδίου, Αγίου Νικολάου και Κατσαμπά. Συνεχίστηκαν οι ανασκαφές της Αγγλικής Σχολής γύρω από την Κνωσό, της Ιταλικής Σχολής στη Φαιστό και της Γαλλικής Σχολής στα Μάλια. Εντοπίστηκαν νέοι αρχαιολογικοί χώροι και ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1953
Προκειμένου να εξακριβωθεί ο αριθμός των επισκοπών που δημιουργήθηκαν στην Κρήτη ως τον 10ο αιώνα αντλούνται στοιχεία από μία σειρά πηγών: μία επιστολή του αποστόλου Παύλου, μία μαρτυρία του Ευσεβίου από την αλληλογραφία του Διονυσίου Κορίνθου, τα Πρακτικά των Οικουμενικών Συνόδων και της εν Σαρδική τοπικής Συνόδου, την Πολιτική Γεωγραφία του Ιεροκλέους, το Τακτικό των Λέοντος Γ΄ και Κωνσταντίνου Ε΄, τα Τακτικά του 9ου αιώνα και το Τακτικό του Βασιλείου Βουλγαροκτόνου. Στα τέλη του 1ου αιώνα υπήρχαν περισσότερες από μία χριστιανικές κοινότητες. Τον 3ο και 4ο αιώνα οι επισκοπές πλησίαζαν τις οκτώ. Αυξήθηκαν κατά μία ή δύο τον 5ο και 6ο αιώνα. Η περίοδος της ακμής τους τοποθετείται ανάμεσα στα χρόνια του Ανδρέα Κρήτης και στην αραβική κατάκτηση του νησιού.
Αι επισκοπαί της Κρήτης μέχρι του ι΄ αιώνος.
Ο Ιππόλυτος Χίου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ιεράρχες του 17ου αιώνα. Γεννήθηκε και μορφώθηκε στην Κρήτη, υπήρξε καστρίνσιος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, διετέλεσε επίσκοπος Μηθύμνης Λέσβου και μητροπολίτης Χίου, και στη συνέχεια επέστρεψε στην ιδιαίτερή του πατρίδα. Διατηρούσε επαφές με ορισμένους εξέχοντες λογίους κληρικούς της εποχής του, όπως τον Γεώργιο Αιτωλό, τον Κύριλλο Λούκαρη, τον Μάξιμο Μαργούνιο, τον Μελέτιο Πηγά και τον Γαβριήλ Σεβήρο. Σκιαγραφούνται η ζωή και το έργο του, παρατίθεται κατάλογος της αλληλογραφίας του και εκδίδεται ένα γράμμα που απέστειλε στις 23 Σεπτεμβρίου 1580 στους οφικιαλίους της Μεγάλης Εκκλησίας.
Ιππόλυτος Χίου Κρης
Παρέχεται πλήρης βιβλιογραφία του Ιωάννη Καλιτσουνάκη, στην οποία εμπεριέχονται 192 τίτλοι δημοσιευμάτων που κυκλοφόρησαν από το 1896 ως το 1953. Πρόκειται για συμβολές του σε ελληνικά και ξενόγλωσσα περιοδικά, επιστημονικά συγγράμματα, κριτικές εκδόσεις, λήμματα σε λεξικά και εγκυκλοπαίδειες, βιβλιοκρισίες, ομιλίες, επιστολές, βιογραφίες, νεκρολογίες, μεταφράσεις, καθώς και άρθρα σε εφημερίδες. Συντάχθηκαν κυρίως στα ελληνικά και τα γερμανικά και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία θεμάτων, μαρτυρώντας την ευρύτητα των ενδιαφερόντων του.
Βιβλιογραφία Ιωάννου Καλιτσουνάκη.
Η σύνταξη του ρήματος "πονώ" με υποκείμενο εκείνον που υποφέρει και αντικείμενο το μέλος του σώματος, όπου εντοπίζεται ο πόνος, απαντά σε πολλά περιφερειακά νεοελληνικά ιδιώματα, αλλά και σε κείμενα της μεσαιωνικής και της αρχαίας ελληνικής. Πρόκειται για αναλογική επίδραση από τη σύνταξη του "αλγώ" μετά τη σημασιολογική σύμπτωση των δύο ρημάτων. Η σύνταξη του επιθέτου "γεμάτος" και των ρημάτων "γέμω" και "γεμίζω" με έναρθρη αιτιατική, που εκφράζει την ύλη από την οποία είναι γεμάτο κάτι, παρατηρείται επίσης σε πολλά περιφερειακά ιδιώματα της νέας ελληνικής. Και στην περίπτωση αυτή πρόκειται για λείψανο παλαιότερης μεσαιωνικής χρήσης, χωρίς ωστόσο καταβολές από την αρχαιότητα. Η εκάστοτε επιλογή της έναρθρης ή της άναρθρης αιτιατικής υπαγορεύεται από τις μετρικές ανάγκες.
Συντακτικά της μεσαιωνικής και νέας ελληνικής
Στη Βιβλιοθήκη Χανίων, η οποία καταστράφηκε κατά τις πολεμικές επιχειρήσεις του 1941, είχαν εντοπιστεί δύο έντυπα με ενθυμήσεις. Δημοσιεύονται όσες από αυτές σώθηκαν επειδή αντιγράφηκαν εγκαίρως. Πρόκειται για μια είδηση σχετικά με σεισμικές δονήσεις κι εκλείψεις ηλίου και σελήνης που έγιναν αντιληπτές στην Κρήτη το 1805, καθώς και για την ενθύμηση της χειροτονίας του επισκόπου Κυδωνίας και Κισσάμου Αρτεμίου το 1831. Οι δύο σημειώσεις εμπεριέχονταν σε έκδοση του Κατά αιρέσεων του Συμεώνος Θεσσαλονίκης, που είχε πραγματοποιηθεί στο Ιάσιο το 1683. Το δεύτερο από τα κατεστραμμένα πλέον βιβλία ήταν μία έκδοση της Παλαιάς Διαθήκης, που είχε τυπωθεί στην Αθήνα το 1850. Σε αυτό είχε αντιγραφεί, από παλαιότερο βραχύ χρονικό, η πληροφορία για μία πανώλη που ξέσπασε στην Κρήτη το 1718.
Κρητικά σημειώματα