Π78 - Πολιτισμός- Κρητικά Χρονικά Τομος ΙΓ'
Παρουσίαση αναφορών στην πολιορκία του Χάνδακα σε κρατικά έγγραφα της Αγγλίας. Υποστηρίζεται ότι ο Κρητικός Πόλεμος δεν μνημονεύεται παρά ελάχιστα στα διπλωματικά έγγραφα της χώρας προ του 1666, επειδή η παρουσία των Τούρκων δεν θεωρείτο απειλή για τα συμφέροντα της Αγγλίας. Αναδημοσιεύονται δυο εκτενείς αναφορές: μια επιστολή του Thomas Lynch, προσωπικού γραμματέα του Άγγλου Υπουργού Εξωτερικών Λόρδου Arlington, στην οποία περιγράφεται η αποτυχημένη επίθεση κατά των Τούρκων υπό την ηγεσία του Δούκα Μπωφόρ το 1669, και μια Ιταλικά γραμμένη σατιρική "Πράξη τελευταίας βούλησης και διαθήκη της πόλης του Χάνδακα", στην οποία καυτηριάζονται ορισμένοι από τους αμυνόμενους.
Creative Commons Attribution 4.0 International - http://publications.europa.eu/resource/authority/licence/CC_BY_4_0
Αγγλικά κρατικά έγγραφα για την πολιορκία του Χάνδακα.
Στον μικρό οικισμό των Ανύδρων της επαρχίας Σελίνου υπάρχει ο κατάγραφος σταυρεπίστεγος ναός του Αγίου Γεωργίου του Ανυδριώτη. Σύμφωνα με επιγραφή που σώζεται στη δυτικότερη παραστάδα του νότιου τοίχου, ο ζωγραφικός του διάκοσμος είναι έργο του Ιωάννη Παγωμένου και ανάγεται χρονικά στο 1323. Στις επίπεδες και τις κυρτές επιφάνειες του κτιρίου απλώνονται οι πολυπρόσωπες συνθέσεις, που ακολουθούν την καθιερωμένη από την παράδοση τάξη με κάποια ελευθερία. Στους πεσσούς και τις παραστάδες εικονίζονται όρθιες, ολόσωμες και κατ' ενώπιον οι μορφές των αγίων, δημιουργώντας μια αίσθηση μνημειακής ακινησίας. Παρουσιάζονται αναλυτικά οι σωζόμενες τοιχογραφίες. Πλάι στα αρχαϊκά ανατολικά στοιχεία τους διακρίνονται ορισμένες μακεδονικές και παλαιολόγειες τεχνοτροπικές επιδράσεις. Το άνετο σχέδιο του καλλιτέχνη προδίδει λαϊκότροπη διάθεση.
Άγιος Γεώργιος ο Ανυδριώτης.
Η Orbecche του Giovanni Battista Giraldi και η Gerusaleme Liberata του Torquato Tasso έχουν ήδη υποδειχθεί ως ιταλικές πηγές της Ερωφίλης του Χορτάτση. Επισημαίνεται ένα ακόμα έργο του Tasso που επηρέασε τον κρητικό ποιητή. πρόκειται για την τραγωδία Il Re Torrismondo (α΄ έκδοση 1587). Στη δεύτερη σκηνή της Β΄ πράξης η Ερωφίλη περιγράφει έντρομη στη νένα της τα ίδια εφιαλτικά οράματα, που αναφέρει και η νεαρή Almida στη δική της Nutrice στην πρώτη σκηνή της Α΄ πράξης του Re Torrismondo. Ο Χορτάτσης διασκεύασε το πρότυπό του με κάποια ελευθερία, μεταπλάθοντάς το ποιητικά. Την ίδια πηγή χρησιμοποίησε 50 περίπου χρόνια αργότερα ο ρεθύμνιος ποιητής Ιωάννης Ανδρέας Τρώιλος στην τραγωδία του Ροδολίνος. υστέρησε, ωστόσο, σε ανεξαρτησία και πρωτοτυπία.
Άγνωστη πηγή της 'Ερωφίλης' του Χορτάτση: η τραγωδία 'Il re Torrismondo' του Tasso.
Δημοσιεύονται τα έγγραφα που απέστειλε το Γαλλικό Προξενείο Χανίων στο Υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας σχετικά με τα τεκταινόμενα στην Κρήτη τα δύο χρόνια που προηγήθηκαν της κρητικής επανάστασης του 1866. Οι ιστορικές αυτές πηγές διαφωτίζουν ποικίλες πτυχές της έκρυθμης κατάστασης που είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρο το νησί και αποκαλύπτουν ορισμένες από τις διπλωματικές κινήσεις που έγιναν πριν τον κρητικό αγώνα. Τα έγγραφα σώζονται στο αρχείο του Γαλλικού Προξενείου Χανίων, που φυλάσσεται στο Γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Ανέκδοτα διπλωματικά έγγραφα της προεπαναστατικής περιόδου του 1866 εν Κρήτη.
Ο σιενέζος Giulio Cesare Mancini (1558-1630), που εργαζόταν ως προσωπικός γιατρός του Πάπα, έδειχνε ζωηρό ενδιαφέρον για τις τέχνες και μάλιστα για τη ζωγραφική. Συνέγραψε, μεταξύ άλλων, μια συλλογή βίων παλαιοτέρων και συγχρόνων του ζωγράφων, στους οποίους συμπεριέλαβε τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο κι έναν μαθητή που ο τελευταίος είχε αποκτήσει στη Ρώμη, τον επίσης σιενέζο Lattantio Bonastri. Από τον Bonastri φαίνεται να άντλησε ο Mancini τις πληροφορίες του για τον κρητικό ζωγράφο, λίγα χρόνια αφότου εκείνος αναχώρησε για την Ισπανία. Τα σχετικά χωρία του έργου του Mancini δημοσιεύονται στο ιταλικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση. Αποδίδουν με ζωντάνια ορισμένες πτυχές της ζωής του Θεοτοκόπουλου στο ρωμαϊκό περιβάλλον, συμπληρώνοντας κι επιβεβαιώνοντας τις πληροφορίες που αντλούνται από άλλες πηγές.
Ανέκδοτος βίος του Γκρέκο.
Σύμφωνα με έναν αρχαίο κρητικό μύθο, η Βριτόμαρτις ή Δίκτυννα ήταν μια αγνή παρθένος, η οποία περιπλανιόταν σε ορεινές και δασώδεις περιοχές κυνηγώντας άγρια ζώα. Την ερωτεύτηκε ο Μίνωας. Εκείνη του αντιστάθηκε και γι' αυτό άρχισε να την καταδιώκει. Προσπαθώντας να ξεφύγει, η Βριτόμαρτις γκρεμίστηκε στη θάλασσα. Η Άρτεμη, όμως, την περισυνέλεξε με δίχτυ και, τιμώντας την για την αγνότητά της, την έκανε θεά. Εξετάζονται οι αναλογίες της συγκεκριμένης διήγησης με άλλους αρχαίους μύθους και διερευνάται η σημασία των ονομάτων που απαντώνται σε αυτούς. Προκύπτει το συμπέρασμα ότι ο μύθος της Βριτομάρτιος αποδίδει με ανθρωπομορφικό τρόπο ορισμένα φυσικά φαινόμενα, που συνδέονται με την κίνηση των ουρανίων σωμάτων, την εναλλαγή ημέρας και νύχτας και τη διαδοχή των εποχών του έτους.
Βριτόμαρτις.
Δημοσιεύεται η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών για το έτος 1959. Στο διάστημα αυτό αντιμετωπίστηκε ικανοποιητικά το οικονομικό ζήτημα. Εμπλουτίσθηκαν οι συλλογές του Μουσείου, η βιβλιοθήκη και το αρχείο. Συνεχίστηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του ναού του Αγίου Μάρκου. Αποφασίστηκε η οργάνωση Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Πραγματοποιήθηκε ο Ξανθουδίδειος Λαογραφικός Διαγωνισμός. Άρχισε η ταξινόμηση του Αρχείου της Δημογεροντίας Ηρακλείου. Εγγράφηκαν στην Εταιρία νέα μέλη.
Έκθεσις πεπραγμένων του Δ. Σ. κατά το έτος 1959.
Ο "Νέστορας" της προϊστορικής και κλασικής αρχαιολογίας Georg Karo στο βιβλίο του με τίτλο Γρύπες παρά τον Θρόνον παρέχει μια λαμπρή συνολική εικόνα του μινωικού πολιτισμού. Παραθέτει τις αναμνήσεις του από τις πρώτες ανασκαφές της Κρήτης. Αναφέρεται στις μεθόδους και τα επιτεύγματα του Έβανς και των συνεργατών του. Διεξέρχεται μια σειρά σημαντικών θεμάτων, όπως η μινωική αρχιτεκτονική, η τοιχογραφία, η γλυπτική, η μικρογλυπτική των σφραγιδόλιθων, η μεταλλοτεχνία και η κεραμική. Ανιχνεύει τις σχέσεις του μινωικού πολιτισμού με τον μυκηναϊκό και τοποθετείται ως προς το πρόβλημα της καταγωγής του. Θέτει επίσης το ζήτημα της διάκρισης γνήσιων και κίβδηλων ευρημάτων. Το έργο συνοδεύεται από πλούσια καλλιτεχνική εικονογράφηση. Περιέχει, ωστόσο, κάποιες μικρές ανακρίβειες.
Georg Karo, Erinnerungen. Greifen am Thron, erschienen bei Bruno Grimm, Baden-Baden 1959. Σελίδες 13
Κατά το 1959 συνεχίστηκαν οι εργασίες έκθεσης του Μουσείου Ηρακλείου. Εμπλουτίσθηκαν το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, τα Μουσεία Χανίων και Ρεθύμνης και οι συλλογές Αγίου Νικολάου και Ιεράπετρας. Εργασίες αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν στην Κνωσό, τη Φαιστό και τη Χερσόνησο. Προστατεύθηκαν ορισμένα μεσαιωνικά μνημεία του Ηρακλείου, του Ρεθύμνου, των Χανίων και της κρητικής ενδοχώρας. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στις περιοχές Τεμένους, Γιοφυρακίων, Πρινιά, Βιάννου, Λεβήνας, Σητείας, καθώς και στην πόλη των Χανίων, στη Λισσό, στη Βασιλική του Καστριού Χερσονήσου και στο χωριό Βεράν Επισκοπή Ρεθύμνης. Οι ξένες αρχαιολογικές σχολές συνέχισαν τις ανασκαφές στην Κνωσό, στη Φαιστό και στην περιοχή της Αγίας Τριάδας. Δοκιμαστική ανασκαφή έγινε στην Αγία Ρουμέλη Σφακίων. Ήρθαν τυχαία στο φως αξιόλογα ευρήματα κι επισημάνθηκαν νέοι αρχαιολογικοί χώροι σε διάφορα σημεία του νησιού.
Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1959.
Κατά τους παλαιοχριστιανικούς χρόνους η επισκοπή Συβρίτου είχε την έδρα της στην αρχαία Σύβριτο (τον σημερινό Θρόνο Αμαρίου). Όταν άρχισαν οι επιδρομές των Αράβων, η έδρα αυτή μεταφέρθηκε κοντά στο σημερινό χωριό Βυζάρι. η τοποθεσία ήταν ασφαλέστερη και βρισκόταν σε οικισμό που άκμαζε από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Εκεί κτίστηκε μια μεγάλη τρίκλιτη βυζαντινή βασιλική ελληνιστικού τύπου, η οποία αποτέλεσε το θρησκευτικό κέντρο της περιοχής από τα τέλη του 7ου ως τις αρχές του 9ου αιώνα. Καταστράφηκε από πυρκαγιά μετά την αραβική κατάκτηση της Κρήτης. Κατά τη δεύτερη βυζαντινή περίοδο εδράστηκε σε βορειότερη θέση η νεοΐδρυτη επισκοπή Αρίου. Δημοσιεύονται τα πορίσματα που προέκυψαν από την ανασκαφική έρευνα στα ερείπια της βασιλικής, σε συνδυασμό με ιστορικές μαρτυρίες που αντλήθηκαν από άλλες πηγές.
Η βασιλική της βυζαντινής Συβρίτου.
Συζήτηση του ομηρικού προσδιορισμού “Κρήτην εκατόμπολιν” με καταλόγους τοπωνυμίων γνωστών από αρχαίες και βυζαντινές πηγές. Συγγραφείς του 16ου αιώνα (Buondelmonti, Niger, Barozzi, Andrea Cornaro) συνέταξαν καταλόγους των 100 πόλεων, οι οποίοι όμως είναι γεμάτοι λάθη και φανταστικά ονόματα. Ορισμένοι μεταγενέστεροι Ευρωπαίοι συγγραφείς συνέταξαν καταλόγους πιο επιστημονικούς. Η έρευνα του Faure στηρίζεται στην επιτομή του έργου Περί πόλεων του Στέφανου Βυζάντιου, τη νομισματική, την επιγραφική και την αρχαία λογοτεχνία. Παρουσιάζεται κατάλογος 102 τοπωνυμίων από πηγές της ελληνιστικής εποχής και 23 της ρωμαïκής, καθώς και 30 “ψευδή” ονόματα και παρατηρήσεις πάνω σε 15 ονόματα που επαναλαμβάνονται. Συνολικά αναφέρονται 125 θέσεις οικισμών από τις οποίες 74 έχουν εντοπισθεί με ακρίβεια, 26 έχουν τοποθετηθεί γενικά και 25 παραμένουν άγνωστες.
Η εκατόμπολις Κρήτη.
Δημοσιεύονται ορισμένες κριτικές κι ερμηνευτικές παρατηρήσεις στον Απόκοπο του Μπεργαδή. Η λέξη πάλιον του στ. 295 συσχετίζεται με την ιταλική λέξη palio, δηλαδή τις ιπποδρομίες που αποτελούσαν το προσφιλέστερο αγώνισμα των Φλωρεντινών στο Μεσαίωνα. Η λέξη φόσσα του στ. 332 ερμηνεύεται ως αγκυροβόλι και συνδέεται με τον θαλάσσιο χώρο δυτικά του λιμανιού του Χάνδακα. Υποστηρίζεται ότι το χειρόγραφο της Βιέννης, που είχε θεωρηθεί από τον Λίνο Πολίτη "εντελώς άχρηστο" για την κριτική αποκατάσταση του Απόκοπου, παραδίδει σε πολλές περιπτώσεις καλύτερες γραφές. Διερευνάται το ενδεχόμενο να υπέστη νόθευση και επιμήκυνση το τελευταίο μέρος του έργου. Οι πυκνές εποικοδομητικές μνείες που περιέχει δεν αποκλείεται να προστέθηκαν από κάποιον κληρικό.
Κρητικά φιλολογικά. Β΄ Παρατηρήσεις στον 'Απόκοπο'.
Με αφορμή τις παρατηρήσεις του Λίνου Πολίτη για την κριτική αποκατάσταση τριών κρητικών κειμένων, οι οποίες δημοσιεύτηκαν στον ΙΒ΄ τόμο των Κρητικών Χρονικών, εξετάζονται ορισμένα μεθοδολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εκδότες των έργων της κρητικής λογοτεχνίας. Σταθμίζεται η αξιοπιστία των εμπορικών και λαϊκών εκδόσεων της Βενετίας. Υπογραμμίζεται η σημασία της λογικής συνέπειας του περιεχομένου και η αξία ορισμένων κριτηρίων μορφής, όπως η γλώσσα, η σύνταξη, το ύφος και η στιχουργία ενός ποιητή, για τον έλεγχο της γνησιότητας των παραδεδομένων γραφών. Επικρίνεται η υπερβολική προσήλωση στις πηγές. Διερευνώνται, τέλος, οι περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί η αρχή της ομοιομορφίας.
Κρητικά φιλολογικά. Α΄ Μεθοδικά ζητήματα της Κρητικής Λογοτεχνίας.
Παρουσιάζεται η μονογραφία του διευθυντή του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών Μανούσου Μανούσακα για τη συνωμοσία που οργάνωσε ο Σήφης Βλαστός στην Κρήτη λίγους μόλις μήνες μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Στο βιβλίο εξετάζεται επίσης η συνωμοτική κίνηση της περιόδου 1460-1462. Η ιστορική ανασκόπηση των γεγονότων βασίζεται σε πλούσιο ανέκδοτο υλικό που αντλήθηκε από τα βενετικά αρχεία. Η πραγμάτευση του θέματος έγινε με καλλιέπεια, ακριβολογία, σαφήνεια και αμεροληψία, από έναν καλό γνώστη της ιστορίας της εποχής, που χειρίζεται με άνεση την ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Παρέχεται έτσι μια σημαντική συμβολή στην ιστορική έρευνα για τη βενετοκρατία στην Κρήτη, η οποία έχει αρχίσει να προσελκύει το ενδιαφέρον μιας σειράς Ελλήνων και ξένων μελετητών.
Μ.Ι. Μανούσακας, Η εν Κρήτη συνωμοσία του Σήφη Βλαστού (1453-1454) και η νέα συνωμοτική κίνησις του
Ένα τεμάχιο ανάγλυφου λίθινου αγγείου βρέθηκε τυχαία στην περιοχή των μινωικών οικιών της Κνωσού που ανέσκαψε ο Hogarth. Άλλο τμήμα του ίδιου αγγείου φυλάσσεται στο Μουσείο Ηρακλείου. Συμπληρώνεται έτσι μια από τις σπουδαιότερες γνωστές σκηνές μινωικής λατρείας. Σε αυτήν παριστάνεται σε κορυφή βραχώδους όρους ένα τριμερές ιερό. μπροστά του σκύβει μια ανδρική μορφή για να αποθέσει κάνιστρο, πιθανώς με φρούτα. Η προσφορά τροφίμων στη θεότητα αποτελεί μια από τις βασικές πράξεις λατρείας όλων των ανατολικών θρησκειών. Διακρίνονται ορισμένες ομοιότητες ανάμεσα στη σκηνή αυτή και στην τοιχογραφία του "κροκοσυλλέκτη", η οποία επίσης επιδέχεται θρησκευτική ερμηνεία. Το είδος και η τεχνική του αγγείου και η μορφή του ιερού παραπέμπουν στο διάστημα ανάμεσα στους ΜΜ ΙΙΙ B και τους ΥΜ Ι A χρόνους.
Νέα παράστασις λατρείας επί μινωϊκού αναγλύφου αγγείου.
Από ελληνικές, λατινικές και ιταλικές κυρίως πηγές αντλούνται μαρτυρίες για την κατάσταση στην οποία περιήλθε ο ορθόδοξος κλήρος της Κρήτης μετά την προσάρτηση του νησιού στη βενετική επικράτεια. Μελετάται το εκκλησιαστικό καθεστώς που επιβλήθηκε από τις βενετικές αρχές, καθώς και η πολιτική που εφάρμοσαν απέναντι στο καθολικό και το ορθόδοξο δόγμα. Ανιχνεύονται, επίσης, οι αντιδράσεις των ορθοδόξων ιερέων των πόλεων και της υπαίθρου, οι συνθήκες υπό τις οποίες γινόταν η χειροτονία τους, οι δικαιοδοσίες και τα καθήκοντά τους, η στάση τους ως προς την ένωση των εκκλησιών, το μορφωτικό τους επίπεδο και η ηθική τους στάθμη. Παρατίθενται οι σχετικές πληροφορίες που παρέχουν οι Giacomo Foscarini, Giulio Garzoni, Zuane Mocenigo, Benedetto Moro και Francesco Morosini στις αναφορές τους.
Οι ορθόδοξοι παπάδες επί Ενετοκρατίας και η χειροτονία αυτών.
Αρχείο CSV που περιέχει τον Τίτλο, την Περιγραφή, το Μορφότυπο και το URL για κάθε πόρο του συνόλου δεδομένων.
Μια από τις σημαντικότερες τοιχογραφίες της Κνωσού είναι η γνωστή από την ανασύνθεση του Έβανς ως "Camp-Stool Fresco" ή "της Ιεράς Κοινωνίας". Ωστόσο, η πρότασή του για τις θέσεις των σωζόμενων τεμαχίων δεν ικανοποιεί. παρουσιάζει ερμηνευτικά προβλήματα και στερείται αναλογικής βάσης. Από τη μελέτη των αντίστοιχων παραστάσεων του κρητομυκηναϊκού κύκλου κυρίως σε μικροτεχνήματα, προκύπτει το συμπέρασμα ότι η τοιχογραφία παρέπεμπε στην τελετουργία της προσφοράς σπονδών και της μετάδοσης της ιερής κύλικας. Για το λόγο αυτό κοσμούσε μια μεγάλη αίθουσα τελετουργιών στη δυτική πτέρυγα του ανακτόρου. Βάσει των θεμάτων του συγκεκριμένου κύκλου αναζητούνται λύσεις περισσότερο πρόσφορες από τεχνικής και συνδυαστικής πλευράς για την ανασύνθεσή της. Η τοιχογραφία της προσφοράς των σπονδών, που προκύπτει κατ' αυτόν τον τρόπο, δημοσιεύεται σε έγχρωμο πίνακα.
Συμβολή εις την σπουδήν της μινωικής τοιχογραφίας. Β΄. Η τοιχογραφία της προσφοράς Σπονδών.
Μετά την προσάρτηση της Κρήτης στη βενετική επικράτεια, η μητρόπολη και οι επισκοπές των ορθοδόξων πέρασαν σε καθολικούς ιερωμένους. Το ένα τρίτο των κτημάτων που περιήλθαν στο βενετικό δημόσιο εκχωρήθηκε στη λατινική εκκλησία. Την πρώτη αυτή περίοδο ο ανώτερος καθολικός κλήρος βρισκόταν συχνά σε διαμάχη με τις βενετικές αρχές για ποικίλα οικονομικά ζητήματα και για θέματα δικαιοδοσίας. Στις αρχές της δεκαετίας του 1320 ο βενετός δόγης Ιωάννης Soranzo και ο καθολικός αρχιεπίσκοπος Κρήτης Αλέξανδρος κατέληξαν σε συμφωνία ως προς το καθεστώς ιδιοκτησίας ορισμένων εκκλησιών που βρίσκονταν στα προάστια του Χάνδακα. Καταρτίστηκε επίσης ο κατάλογος των 130 ιερέων της Κρήτης, που υπάγονταν στη δικαιοδοσία της λατινικής αρχιεπισκοπής. Το σχετικό αρχειακό υλικό δημοσιεύεται στο λατινικό πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση με σχόλια.
Συμβολή στην εκκλησιαστική ιστορία της Κρήτης κατά τη Βενοτοκρατία.
Περιέχει το σύνολο των άρθρων του Τόμου ΙΓ' καθώς και περίληψη του κάθε άρθρου.
Συνοπτικός Πίνακας - Κρητικά Χρονικά Τόμου ΙΓ'